รถเข็นผู้ป่วย (Wheel Chair) เป็นอุปกรณ์ช่วยเคลื่อนที่สำหรับผู้พิการหรือผู้ที่มีปัญหาในการเดิน ช่วยเพิ่มความสามารถในการพึ่งพาตนเองและลดข้อจำกัดในการใช้ชีวิตประจำวัน การเลือกวีลแชร์ที่เหมาะสมกับร่างกายและการใช้งานไม่เพียงช่วยให้เคลื่อนไหวสะดวกขึ้น แต่ยังช่วยป้องกันปัญหาแผลกดทับ การนั่งผิดท่า หรือภาวะแทรกซ้อนจากการนั่งนาน ๆ อีกด้วย รถเข็นผู้ป่วยจึงเป็นอุปกรณ์สำคัญที่ช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตและการเข้าสังคมของผู้ใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เป็นอุปกรณ์ที่ช่วยให้ผู้พิการหรือผู้ป่วยที่มีปัญหาในการเคลื่อนไหวร่างกายพึ่งพาตัวเองได้มากขึ้น ทั้งยังอำนวยความสะดวกและลดข้อจำกัดในการทำสิ่งต่าง ๆ การเลือกวีลแชร์ที่ตอบโจทย์ความต้องการได้อย่างเหมาะสมจึงไม่เพียงแต่จะช่วยให้ไปไหนมาไหนสะดวก แต่ยังส่งเสริมคุณภาพชีวิตโดยเปิดโอกาสสู่โลกการศึกษา การทำงาน และการเข้าสังคมให้ราบรื่นยิ่งขึ้น การเลือกใช้วีลแชร์ที่เหมาะสมกับตนเองและการใช้อย่างถูกวิธีจะช่วยลดการเกิดแผลกดทับ การนั่งผิดท่า การยึดตัวของกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น และเนื้อเยื่อ รวมถึงภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ ที่อาจเกิดจากการนั่งวีลแชร์เป็นเวลานาน
รถเข็นผู้ป่วย (Wheel Chair) คืออะไร? ประโยชน์และสิงทีควรรู ้ก่อนเลือกใช้
รถเข็นผู้ปวยคืออุปกรณ์ช่วยเคลือนย้ายสําหรับผู้ทีมีข้อจํากัดด้านการเดินหรือการทรงตัว เหมาะสําหรับผู้สูงอายุ ผู้ พักฟน หรือผู้ทีต้องการการดูแลเปนพิเศษ โดยมีให้เลือกหลายประเภท เช่น แบบมาตรฐานทีใช้แรงเข็น แบบไฟฟาที ควบคุมด้วยจอยสติก แบบพกพาทีนําหนักเบาและพับเก็บได้ง่าย รวมถึงแบบเอนนอนทีสามารถปรับระดับพนักพิงได้ การเลือกใช้งานควรพิจารณาขนาดทีนัง นําหนักโครงสร้าง ระบบเบรก และพืนทีใช้งาน เพือให้เหมาะสมกับสภาพ ร่างกายและสภาพแวดล้อม ทังนีควรตรวจสอบล้อและระบบความปลอดภัยอย่างสมําเสมอเพือการใช้งานทีเหมาะ สมในชีวิตประจําวัน
รถเข็นผู้ป่วยและการใช้งาน
รถเข็นผู้ปวยเปนอุปกรณ์ช่วยเคลือนย้ายทีออกแบบมาเพืออํานวยความสะดวกให้ผู้ทีมีข้อจํากัดด้านการเคลือนไหว ไม่ว่าจะเปนผู้สูงอายุ ผู้พักฟนหลังการรักษา หรือผู้ทีต้องการการดูแลเปนพิเศษ บทความนีสรุปข้อมูลสําคัญเกียวกับ ประเภทของรถเข็นผู้ปวย คุณสมบัติทีควรพิจารณา และแนวทางการเลือกใช้งานให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายและ สภาพแวดล้อม เพือช่วยให้ตัดสินใจได้อย่างเหมาะสมและปลอดภัย
ประเภทของรถเข็นผู้ป่วย
แบบมาตรฐาน (Manual Wheelchair)
- ใช้แรงเข็นจากผู้ดูแล หรือผู้ใช้งานหมุนล้อด้วยตนเอง
- โครงสร้างแข็งแรง ดูแลรักษาง่าย
- เหมาะสําหรับการใช้งานทัวไป ทังในบ้านและสถานพยาบาล
แบบไฟฟา (Electric Wheelchair)
- ควบคุมด้วยจอยสติก
- ลดภาระการออกแรงเข็น
- เหมาะกับผู้ทีต้องการความสะดวกในการเคลือนทีระยะไกล
แบบพกพา (Transport Wheelchair)
- นําหนักเบา พับเก็บง่าย
- ล้อหลังขนาดเล็ก ต้องมีผู้ดูแลช่วยเข็น
- เหมาะสําหรับการเดินทางหรือใช้งานชัวคราว
แบบเอนนอน (Reclining Wheelchair)
- ปรับเอนได้หลายระดับ
- รองรับผู้ทีต้องนังเปนเวลานาน
- เพิมความสบายในการใช้งานต่อเนือง
องค์ประกอบสําคัญทีควรพิจารณา
- ขนาดทีนังและความกว้างตัวรถ
ควรเลือกให้พอดีกับสรีระ เพือความสบายและการนังทีเหมาะสม
- วัสดุโครงสร้าง
เหล็กหรืออะลูมิเนียม ซึงมีผลต่อนําหนักและความทนทาน
- ระบบเบรกและความปลอดภัย
ควรตรวจสอบการทํางานของเบรกทุกครังก่อนใช้งานพืนทีใช้งาน
- พืนทีใช้งาน
หากใช้ภายในบ้าน ควรตรวจสอบความกว้างของประตูและทางเดิน
- การพับเก็บและขนย้าย
สําคัญสําหรับผู้ทีต้องเดินทางหรือมีพืนทีจัดเก็บจํากัด
แนวทางการเลือกใช้งานให้เหมาะสม
- ประเมินระยะเวลาใช้งานต่อวัน
- พิจารณาความสามารถในการควบคุมของผู้ใช้งาน
- คํานึงถึงสภาพพืนผิว เช่น พืนเรียบ พืนต่างระดับ หรือทางลาด
- ทดลองนังก่อนตัดสินใจ เพือประเมินความสบายและความเหมาะสม
การดูแลรักษาเบืองต้น
- ตรวจสอบลมยางและสภาพล้อเปนประจํา
- ทําความสะอาดโครงสร้างและทีนังตามคําแนะนําผู้ผลิต
- หลีกเลียงการใช้งานบนพืนผิวทีไม่เหมาะสมกับรุ ่นของรถเข็น
รถเข็นผู้ป่วยน้ำหนักเบา
รถเข็นนําหนักเบาเปนตัวเลือกทีได้รับความนิยม โดยเฉพาะในกลุ ่มผู้สูงอายุหรือผู้ทีต้องเดินทางบ่อย
จุดเด่น
- ผลิตจากวัสดุอะลูมิเนียมหรืออัลลอยด
- นําหนักเบากว่าโครงเหล็ก
- พับเก็บง่าย ขนย้ายสะดวก
- เหมาะกับรถยนต์ส่วนบุคคล
เหมาะกับใคร
- ผู้ปวยทีต้องเดินทางไปโรงพยาบาลเปนประจํา
- ผู้ดูแลทีต้องยกขึนรถบ่อย
- ผู้ใช้งานทีต้องการความคล่องตัว
วิธีเลือก รถเข็นผู้ป่วย
การเลือกควรพิจารณาแบบเปนขันตอน เพือให้เหมาะกับผู้ใช้งานมากทีสุด
ประเมินสภาพร่างกาย
- ผู้ใช้งานสามารถหมุนล้อเองได้หรือไม
- ต้องนังต่อเนืองนานแค่ไหนต่อวัน
- มีปญหาหลัง คอ หรือสะโพกหรือไม
พิจารณาสภาพแวดล้อม
- ใช้ในบ้านเปนหลักหรือภายนอก
- มีพืนต่างระดับหรือทางลาดหรือไม
- ต้องขึนรถบ่อยหรือไม
ทดลองนังก่อนตัดสินใจ
- ตรวจสอบความกว้างทีนัง
- ทดสอบระบบเบรก
- ประเมินความสบายของพนักพิงและทีพักแขน
ตรวจสอบความปลอดภัย
- ระบบล็อกล้อ
- โครงสร้างมันคง
- ไม่มีจุดคมทีอาจก่อให้เกิดการบาดเจ็บ
การดูแลรักษาเบืองต้น
- ตรวจสอบลมยางและสภาพล้อเปนประจํา
- ทําความสะอาดโครงสร้างและเบาะทีนังตามคําแนะนําผู้ผลิต
- หลีกเลียงการใช้งานบนพืนผิวทีไม่เหมาะสมกับรุ ่นของรถเข็น
- ตรวจสอบสกรูและข้อต่อให้อยู ่ในสภาพแน่นหนา
สรุป
รถเข็นผู้ปวยมีหลายประเภทให้เลือกตามลักษณะการใช้งานและความต้องการเฉพาะบุคคล การพิจารณาปจจัยด้าน ขนาด โครงสร้าง ระบบความปลอดภัย และสภาพแวดล้อม จะช่วยให้เลือกอุปกรณ์ได้เหมาะสมและตอบโจทย์การใช้ งานในชีวิตประจําวันมากขึน
รถเข็นผู้ป่วยจำเป็นต่อใครบ้าง
รถเข็นผู้ป่วยหรือวีลแชร์ เป็นอุปกรณ์ที่แพทย์มักแนะนำให้ใช้ โดยเฉพาะผู้พิการและผู้ป่วยที่ไม่อาจเดินได้ตามปกติ เนื่องจากรถเข็นผู้ป่วยจะสามารถช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนที่ได้ ซึ่งผู้ป่วยแต่ละคน ก็มีความต้องการใช้และความจำเป็นที่แตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับผู้ป่วยว่าต้องเคลื่อนที่มากน้อยแค่ไหน เช่น ผู้ป่วยที่กระดูกหัก มักใช้วีลแชร์เพียงในช่วงเวลาสั้น ๆ จนกว่าจะสามารถกลับมาเดินได้ดังเดิม ผู้ป่วยที่เป็นอัมพาตหรือพิการ อาจต้องใช้รถเข็นผู้ป่วยไปตลอดชีวิต ซึ่งโดยทั่วไป รถเข็นผู้ป่วยมักใช้กับผู้ที่มีภาวะเหล่านี้
- เป็นอัมพฤกษ์ – อัมพาต
- ปัญหาเกี่ยวกับกล้ามเนื้อและกระดูก
- ผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับระบบประสาท หรือได้รับบาดเจ็บที่ไขสันหลัง
- ไม่สามารถเดินหรือทรงตัวได้
- เดินในระยะไกลหรือเดินนานไม่ได้
- ได้รับบาดเจ็บที่ขาหรือเท้า เช่น กระดูกหัก
รถเข็นผู้ป่วย แต่ละประเภทแตกต่างกันอย่างไร
รถเข็นผู้ป่วย แม้จะมีจุดประสงค์ในการช่วยผู้ป่วยเคลื่อนไหวมีหลายรูปแบบให้เลือกใช้ ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ
1.รถเข็นผู้ป่วยแบบขับเคลื่อนด้วยแรงคน (Manual Wheelchair) รถเข็นผู้ป่วยประเภทนี้ จะเคลื่อนที่ได้ด้วยตัวผู้ใช้งานโดยใช้มือและแขนหมุนที่ล้อ สามารถแบ่งออกได้อีก 2 แบบ คือ
- แบบล้อเล็ก สำหรับผู้ใช้ที่ไม่มีกำลังแขนมากพอที่จะหมุนล้อได้ รถเข็นผู้ป่วยประเภทนี้ จึงจำเป็นจะต้องใช้ผู้ดูแลช่วยในการเข็น แต่ก็มีข้อดีคือมีน้ำหนักเบา ทำให้ผู้ดูแลเข็นได้คล่องตัวมากขึ้น
- แบบล้อใหญ่ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเคลื่อนที่ด้วยตนเอง แต่มีข้อจำกัดคือต้องเป็นผู้ที่มีกำลังแขนมากพอที่จะออกแรงหมุนล้อได้
2.รถเข็นผู้ป่วยแบบขับเคลื่อนด้วยเครื่องกล (Electric Wheelchair) ทำงานโดยใช้เครื่องยนต์และแบตเตอรี่ เหมาะสำหรับผู้ป่วยและผู้สูงอายุทุกประเภท เพราะสามารถเคลื่อนที่เองได้ด้วยการใช้แผงควบคุมหรือ joystick จึงเหมาะกับทั้งผู้ที่มีกำลังแขนและไม่มีกำลังแขน และยังสามารถใช้เข็นแบบ manual ได้อีกด้วย ช่วยให้สะดวกสบายกว่าแบบอื่น ๆ
วิธีเลือกซื้อรถเข็นผู้ป่วย
หากต้องการซื้อรถเข็นผู้ป่วยสักคัน หลายคนก็อยากได้รถเข็นที่คุ้มค่าที่เสียเงินไปใช่ไหมล่ะคะ แต่จะคำนึงถึงเรื่องของราคาอย่างเดียวไม่ได้ เราต้องคำนึงถึงความเหมาะสมของผู้ใช้งานด้วยนะคะ โดยดูวีลแชร์ที่มีคุณสมบัติ ดังนี้
- คำนึงถึงผู้ใช้งาน เลือกแบบที่มีขนาดพอดีตัวผู้ใช้แบบที่ไม่ใหญ่หรือไม่เล็กจนเกินไป โดยดูจากช่องว่างข้างลำตัว ควรเหลือประมาณข้างละ 1 นิ้ว อีกทั้งควรคำนึงว่ารถเข็นวีลแชร์สามารถรองรับน้ำหนักผู้ใช้งานได้หรือไม่ นอกจากนี้ หากต้องการให้ผู้ใช้เคลื่อนไหวได้ด้วยตนเอง ควรประเมินสภาพร่างกายของผู้ใช้งานก่อน ว่ากำลังกล้ามเนื้อแขนและมือมากพอหมุนล้อหรือเปล่า
- ระดับที่นั่ง สำหรับผู้ต้องการเคลื่อนไหวด้วยตนเอง ควรดูระดับที่นั่งที่ไม่สูงหรือต่ำจนเกินไป โดยเมื่อทิ้งแขนลงข้างตัว ให้งอศอกประมาณ 30 – 45 องศา แล้วเอามือวางไว้ที่จุดสูงสุดของล้อ เพื่อลองดูว่าจับล้อถนัดหรือไม่
- ที่วางเท้า ควรเลือกที่วางเท้าที่สามารถปรับระดับสูงต่ำได้
- เบรกมือ สำหรับใช้เบรกเพื่อกันการลื่นไหลขณะลงเนินหรือทางลาด ควรตรวจสอบว่าเบรกสามารถใช้งานได้ดีหรือไม่
- น้ำหนักและขนาดของตัวรถ แนะนำให้เลือกรถวีลแชร์ที่มีน้ำหนักเบา เพราะจะทำให้คล่องตัวเวลาใช้งานและเคลื่อนย้าย โดยขนาดของตัวรถทั้งตอนกางและตอนพับ ต้องไม่ใหญ่จนเกินไป
- การใช้งาน สำหรับผู้ที่ต้องเดินทาง หรือออกไปทำกิจกรรมนอกบ้านบ่อย ๆ แนะนำให้เลือกซื้อวีลแชร์ที่พับได้ เพื่อให้สะดวกต่อการพกพาออกไปทำกิจกรรมนอกบ้านหรือท่องเที่ยว หากผู้ใช้ไม่ได้ออกนอกบ้านบ่อย ก็ไม่จำเป็นต้องซื้อแบบพับได้ก็ได้
- ความแข็งแรง ตรวจสอบว่าตัวรถมีความมั่นคงและแข็งแรงหรือไม่ เพื่อจะได้ไม่ล้มหรือหงายหลังได้ง่าย ๆ ขณะใช้งาน
- การรับประกัน ควรเลือกซื้อวีลแชร์จากร้านที่มีมาตรฐาน มีการรับประกัน และมีบริการหลังการขาย เพื่อให้แน่ใจว่า เมื่อเสียหายสามารถเคลมหรือส่งซ่อมสินค้าได้
วิธีการใช้งานรถเข็นไฟฟ้า
ในเบื้องต้นผู้ใช้งานควรฝึกทักษะการเข็นและบังคับรถเข็นผู้ป่วยตามคู่มือการใช้ และอาจขอคำแนะนำจากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับขั้นตอนในการนั่งหรือลุกขึ้นจากรถเข็นผู้ป่วย และการเคลื่อนที่ผ่านสิ่งกีดขวางต่าง ๆ เช่น พื้นต่างระดับ พื้นขรุขระ พื้นทราย ขอบทาง ทางโค้ง ที่แคบ เป็นต้น เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับทุกสภาพแวดล้อมและสถานการณ์
โดยทักษะการใช้รถเข็นผู้ป่วยที่ถูกต้อง มีดังนี้
- การเข็น ผู้ใช้งานจะรู้สึกเหมือนไม่ต้องออกแรงมาก และควรเข็นรถเข็นผู้ป่วยไปยาว ๆ อย่างนุ่มนวล
- การเลี้ยว ให้ดันวงปั่นด้านหนึ่งไปข้างหน้า และดันอีกด้านหนึ่งไปข้างหลังพร้อม ๆ กัน
- การลงทางลาด เพื่อป้องกันการหงายหลัง ควรโน้มตัวไปด้านหน้าและหมุนวงปั่นผ่านมือไปช้า ๆ หากมีประสบการณ์ในการใช้ อาจยกล้อหน้าเพื่อใช้เฉพาะล้อหลังลงทางลาด
- การลงบันไดด้านหน้าโดยมีคนช่วยเหลือ เอนวีลแชร์มาทางด้านหลังจนล้อหน้ายกขึ้นแล้วค่อย ๆ ให้ล้อหลังเลื่อนลงบันไดไปทีละขั้น ระหว่างนี้ผู้ที่นั่งวีลแชร์อาจจับวงปั่นไว้เพื่อช่วยควบคุมรถ และให้ผู้ช่วยอีกคนหนึ่งคอยประคองอยู่ด้านหน้าโดยจับโครงบริเวณรถซึ่งไม่ใช่ที่วางเท้า
- การขึ้นบันไดด้านหลังโดยมีคนช่วยเหลือ เอนวีลแชร์มาทางด้านหลังจนล้อหน้ายกขึ้นแล้วเลื่อนล้อหลังให้ชิดขั้นบันได จากนั้นเอนแล้วยกขึ้นไปเรื่อย ๆ ทีละขั้น โดยผู้ที่นั่งวีลแชร์อาจคอยช่วยดึงวงปั่นไปด้านหลัง ส่วนผู้ช่วยอีกคนคอยจับประคองด้านหน้าบริเวณโครงรถซึ่งไม่ใช่ที่วางเท้า
- การยกล้อ หมุนล้อไปทางด้านหลังจนมืออยู่ที่ตำแหน่ง 10 นาฬิกา และดันไปด้านหน้าอย่างรวดเร็ว ระหว่างนี้ล้อหน้าของรถเข็นผู้ป่วยจะยกขึ้น การหมั่นฝึกฝนจะช่วยให้ยกล้อเพื่อข้ามผ่านสิ่งกีดขวางต่าง ๆ อย่างก้อนหิน เนิน และขอบถนนได้อย่างถูกจังหวะ แต่ในระหว่างฝึกฝนควรมีคนคอยช่วยเหลือเผื่อมีเหตุติดขัดด้วย
: คู่มือประกอบการอบรม หลักสูตรอบรมการให้บริการรถนั่งคนพิการ Wolrd Health Organization “ศูนย์สิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ” : [หน้า 12-13]. เข้าถึงได้จาก https://www.google.co.th/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjQmqr_v9jWAhVGKY8KHaF3A4QQFgg2MAA&url=http%3A%2F%2Fwww.who.int%2Firis%2Fbitstream%2F10665%2F78236%2F60%2F9789241503471_reference_manual_tha.pdf%3Fua%3D1&usg=AOvVaw3bCRWCXinHj4Kf4SNHY00S : คู่มือการใช้งานวีลแชร์ Matsunaga รุ่น NEXTCORE Series (แปลจากเอกสารภาษาญี่ปุ่น) : [หน้า 2-3]
