หน้ากากสุขภาพ

หน้ากากสุขภาพ เป็นอุปกรณ์ป้องกันระบบทางเดินหายใจที่ช่วยลดการรับหรือแพร่กระจายของละอองฝอย ฝุ่น และสิ่งปนเปื้อนในอากาศ เหมาะสำหรับการใช้งานในชีวิตประจำวัน สถานพยาบาล หรือพื้นที่ที่มีฝุ่นควัน บทความนี้สรุปข้อมูลครบถ้วนเกี่ยวกับประเภท คุณสมบัติ วิธีเลือกใช้ และข้อควรระวัง

หน้ากากสุขภาพคืออะไร และทำหน้าที่อย่างไร 

หน้ากากสุขภาพ (Face Mask) คืออุปกรณ์ที่สวมปิดบริเวณจมูกและปาก เพื่อช่วยกรองอนุภาคบางชนิดและลดการกระจายของละอองฝอยจากการไอหรือจาม

หน้าที่หลัก ได้แก่

• ลดการแพร่กระจายของละอองฝอย

• ช่วยกรองฝุ่นหรืออนุภาคบางขนาด

• สนับสนุนสุขอนามัยในพื้นที่แออัด

ประเภทของหน้ากากสุขภาพ

หน้ากากอนามัย (Surgical Mask)

• ใช้ทางการแพทย์และในชีวิตประจำวัน

• ช่วยลดการกระจายของละอองฝอย

หน้ากากกรองอนุภาค (เช่น N95, KF94)

• กรองอนุภาคขนาดเล็กได้ดีกว่า

• กระชับแนบกับใบหน้า

หน้ากากผ้า

• ใช้ซ้ำได้หลังซัก

• เหมาะกับการใช้งานทั่วไป

ประเภทของหน้ากากป้องกันไวรัส

หน้ากากที่ใช้ป้องกันไวรัสมักเป็นหน้ากากที่มีประสิทธิภาพในการกรองอนุภาคขนาดเล็กและแนบกระชับกับใบหน้า เช่น

• หน้ากากกรองอนุภาคระดับ N95 หรือเทียบเท่า

• หน้ากาก KF94 หรือ KN95 ที่มีมาตรฐานการกรอง

• หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ที่ได้มาตรฐาน

การเลือกใช้ควรพิจารณาความกระชับ การปิดแนบใบหน้า และมาตรฐานการผลิต

อาการแพ้ฝุ่นที่พบบ่อย

การสัมผัสฝุ่นละอองอาจทำให้เกิดอาการแพ้ในบางบุคคล โดยอาการที่พบบ่อย ได้แก่

• จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล

• คันตา แสบตา หรือเคืองตา

• ไอ ระคายคอ

• แน่นหน้าอกในบางราย

การสวมหน้ากากที่มีประสิทธิภาพกรองฝุ่นสามารถช่วยลดการสัมผัสฝุ่นละอองได้ในระดับหนึ่ง

หน้ากากป้องกันฝุ่น PM 2.5

วิธีเลือกหน้ากากสุขภาพให้เหมาะสม

• พิจารณาสภาพแวดล้อม เช่น พื้นที่มีฝุ่นมาก

• เลือกระดับการกรองที่เหมาะกับการใช้งาน

• เลือกขนาดที่กระชับพอดีกับใบหน้า

• ตรวจสอบมาตรฐานหรือฉลากผลิตภัณฑ์

วิธีสวมใส่อย่างเหมาะสม

• ล้างมือก่อนสัมผัสหน้ากาก

• ปิดจมูกและปากให้สนิท

• ปรับลวดดั้งจมูก (หากมี) ให้แนบ

• หลีกเลี่ยงการจับด้านหน้าระหว่างใช้งาน

ข้อควรระวัง

• ไม่ใช้หน้ากากที่ชำรุด

• เปลี่ยนหน้ากากเมื่อเปียกหรือสกปรก

• หน้ากากใช้ครั้งเดียวไม่ควรนำกลับมาใช้ซ้ำ

• ซักหน้ากากผ้าด้วยความสะอาดทุกครั้งหลังใช้งาน

สรุป

หน้ากากสุขภาพเป็นอุปกรณ์พื้นฐานที่ช่วยลดการสัมผัสละอองฝอยและฝุ่นในอากาศ มีหลายประเภทให้เลือกตามระดับการป้องกันและลักษณะการใช้งาน การสวมใส่ให้ถูกวิธีและเปลี่ยนเมื่อถึงเวลา จะช่วยสนับสนุนสุขอนามัยในชีวิตประจำวันได้อย่างเหมาะสม

     หน้ากากอนามัยชนิด N95 ตัว N ย่อมาจาก "not resistant to oil" คือ ไม่ทนต่อน้ำมัน (95 หมายถึง ความสามารถในกรองฝุ่นละอองที่มีเส้นผ่าศูนย์กลางใหญ่กว่า 0.3 ไมครอนได้ไม่น้อยกว่า 95%) หน้ากากชนิดนี้จะมีประสิทธิภาพในการกรองสูงกว่าหน้ากากอนามัยทางการแพทย์ โดยสามารถกรองอนุภาคที่มีขนาดเล็กกว่าได้ นอกจากนี้ยังเป็นหน้ากากที่เมื่อใส่แล้วจะแนบสนิทกับใบหน้า ในการใส่หน้ากากชนิดนี้จะต้องใส่ให้ถูกวิธีโดยจะต้องมีการทำ Fit test ซึ่งเป็นการทดสอบการแนบสนิทของหน้ากากกับใบหน้าซึ่งถ้าแนบสนิทจะไม่มีการรั่วของลมหายใจ ทั้งนี้การใส่หน้ากาก N95 ที่ไม่ถูกวิธีจะทำให้ประสิทธิภาพในการป้องกันการติดเชื้อลดลง อย่างไรก็ตามในการใส่หน้ากากชนิดนี้จะทำให้หายใจลำบาก จึงไม่เหมาะกับผู้ป่วยที่มีปัญหาในระบบทางเดินหายใจ ผู้ป่วยโรคหัวใจ หรือผู้ที่มีปัญหาทางสุขภาพบางอย่าง ทั้งนี้ไม่แนะนำให้ใช้หน้ากากชนิดนี้ในประชาชนทั่วไปโดยแนะนำให้ใช้ในบุคลากรสาธารณสุขเท่านั้น

     เมื่อเปรียบเทียบระหว่างหน้ากากอนามัยทางการแพทย์และหน้ากากชนิด N95 พบว่าทั้งสองชนิดเหมือนกันในแง่ที่ กันน้ำได้ (fluid resistant) ควรใช้ครั้งเดียวและไม่นำกลับมาใช้ใหม่หรือใช้ร่วมกับผู้อื่น3 อย่างไรก็ตามในแง่ของประสิทธิภาพ พบว่าหน้ากากชนิด N95 สามารถป้องกันการติดเชื้อจากแบคทีเรียได้ดีกว่าหน้ากากอนามัยทางการแพทย์แต่เมื่อเปรียบเทียบประสิทธิภาพในแง่ของการป้องกันการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่หรือไวรัส พบว่าไม่มีความแตกต่างกัน

ข้อแนะนำในการใส่หน้ากากสุขภาพ

• ✿ บุคลกากรสาธารณสุข ควรใส่หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
• ✿ ผู้ที่มีอาการป่วย และผู้ที่ต้องดูแลผู้ป่วย ควรใส่หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ หรือหน้ากากผ้า (หากไม่สามารถหาหน้ากากอนามัยทางการแพทย์ได้) เพื่อป้องกันการแพร่/ติดเชื้อ
• ✿ หน้ากากชนิด N95 ควรใช้เฉพาะในบุคลากรสาธารณสุขเท่านั้น
• ✿ หากไม่มีการขาดแคลน การให้ประชาชนใส่หน้ากากอนามัยทางการแพทย์เมื่อต้องออกจากบ้านโดยเฉพาะเมื่อต้องไปในที่ชุมชนหนาแน่น น่าจะช่วยลดการแพร่กระจายของเชื้อได้ อย่างไรก็ตามในกรณีที่มีการขาดแคลน ควรมีการกระจายหน้ากากให้บุคลากรทางการแพทย์ที่ต้องปฏิบัติงาน รวมถึงประชาชนกลุ่มเสี่ยง เช่นผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคเรื้อรังให้มีใช้อย่างเพียงพอก่อน
• ✿ ในกรณีที่มีการขาดแคลนหน้ากากอนามัยทางการแพทย์ ประชาชนที่ไม่มีอาการควรใส่หน้ากากผ้าเมื่อต้องออกจากบ้านโดยเฉพาะเมื่อต้องไปในที่ชุมชนหนาแน่น เพื่อลดการแพร่เชื้อให้กับผู้อี่นโดยไม่รู้ตัว

การใส่และถอดหน้ากากสุขภาพควรทำอย่างถูกวิธี ดังนี้ 

✿ ก่อนใส่ต้องล้างมือด้วยน้ำสบู่อย่างน้อย 20 วินาที หรือถ้าไม่มีให้ใช้น้ำยาที่มีแอลกอฮอล์อย่างน้อย 60%

✿ เวลาใส่ต้องใส่ให้ครอบคลุมปากและจมูกและไม่มีช่องว่างระหว่างหน้ากับหน้ากาก

✿ ขณะสวมใส่ไม่เอามือไปแตะหน้ากากหากแตะต้องไปล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำสบู่หรือน้ำยาที่มีแอลกอฮอล์

✿ ถ้าหน้ากากชื้น หรือ ฉีกขาดให้เปลี่ยนใหม่

✿ ขณะถอดไม่ให้เอามือมาจับด้านหน้าของหน้ากากและเมื่อถอดเสร็จแล้วนำไปทิ้งในภาชนะปิดทันทีแล้วล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำสบู่หรือน้ำยาที่มีแอลกอฮอล์

ควรเลือกใช้หน้ากากสุขภาพประเภทใด 

1. หน้ากากอนามัยทั่วไป (หรือที่เรียกว่าหน้ากากผ้าหรือผ้าปิดหน้า) : หากคุณและครอบครัวอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีโควิด-19 แพร่ระบาดและไม่มีอาการของโรค ควรสวมหน้ากากอนามัยทั่วไป
2. หน้ากากทางการแพทย์ : โรคระบาดโควิด-19 ทำให้ทั่วโลกขาดแคลนหน้ากากทางการแพทย์ หากคุณหรือครอบครัวอยู่ในกลุ่มเสี่ยงที่จะป่วยหนักหากติดเชื้อโควิด-19 (อายุมากกว่า 60 ปีหรือมีปัญหาสุขภาพอยู่แต่เดิม) หรือเป็นผู้ดูแลผู้ป่วยโรคโควิด-19 หรือมีอาการโรค ควรสวมหน้ากากทางการแพทย์

หน้ากากสุขภาพประเภทใดดีที่สุด

     หน้ากากผ้าหรือผ้าปิดหน้าทำจากผ้าหลายชนิด และสามารถทำหรือซื้อจากร้านค้าได้ง่าย ๆ ถึงแม้ว่าจะยังไม่มีผลวิจัยบ่งชี้ถึงการใช้หน้ากากผ้าอย่างชัดเจน แต่ประสิทธิภาพของการใช้หน้ากากประเภทนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของผ้าและหน้ากากว่าทำด้วยผ้ากี่ชั้น องค์การอนามัยโลกแนะนำว่าหน้ากากควรมี 3 ชั้น ประกอบด้วย:

     ● ชั้นในสุดทำจากวัสดุที่ดูดซับน้ำได้ เช่น ผ้าฝ้าย
     ● ชั้นกลางเป็นวัสดุไม่ถักทอ เช่น โพลีโพรพิลีน
     ● ชั้นนอกสุดทำจากวัสดุไม่ดูดซับน้ำ เช่น โพลีเอสเตอร์ หรือโพลีเอสเตอร์ผสม

   แต่ไม่ว่าคุณจะเลือกใช้หน้ากากประเภทใด หน้ากากที่ดีควรปิดคลุมจมูก ปากและคาง และยึดด้วยสายยางยืดหรือเชือกผูก องค์การอนามัยโลกไม่แนะนำให้ใช้หน้ากากที่มีวาล์วระบายอากาศ เนื่องจากทำให้อากาศที่ไม่กรองเล็ดลอดได้ซึ่งทำให้ประสิทธิภาพด้อยลงในการป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อโรคต่างๆ เช่น เชื้อโควิด-19